Kilka dni temu w Wiadomościach KP napisaliśmy o „lasach społecznych” wokół Wrocławia. A co z innymi miastami?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska informuje, że pracuje nad „lasami społecznymi” wokół Kielc, a zastosowane tam rozwiązania mają być podobne do wrocławskich.
Ministerstwo w maju 2026 r. opublikowało dokument „Ramowe zasady prowadzenia gospodarki leśnej w lasach o wiodącej funkcji społecznej (LoWS) wokół miast”, który ma być podstawą stworzenia takich lasów wokół Bielska-Białej, Bydgoszczy i Torunia, Warszawy, Katowic, Trójmiasta, Poznania, Łodzi, Krakowa i Szczecina, czyli miast, gdzie w 2024 r. zorganizowano dyskusję na ten temat.
Proces ten jest nazywany „pilotażem”, ale nie określono, czy i jaki będzie ciąg dalszy. Ministerstwo zamówiło w Instytucie Ochrony Środowiska opracowanie szczegółowych koncepcji dla wymienionych miast, w procesie z udziałem społeczeństwa, na podstawie swoich wytycznych.
Dyrektor Generalny Lasów Państwowych wydał 20 lipca 2026 r. wydał Zarządzenie 51 „W sprawie zasad wyznaczania i prowadzenia gospodarki leśnej w lasach o wiodącej funkcji społecznej”:
https://www.gov.pl/web/dglp/rok-20214
Wytyczne ministerialne i zarządzenie DGLP są pozornie podobne, ale tylko pozornie. W szczególności:
- Dokument DGLP określa stosunkowo wąskie rygorystyczne kryteria wyznaczania lasów społecznych, wyraźnie odrzucając „Wytyczne i Rekomendacje Ogólnopolskiej Narady o Lasach” (ONoL). Ministerialny dokument nie mówi o kryteriach, lecz Ministerstwo już wyznaczyło lasy wokół wskazanych miast, kierując się kryteriami ONoL – ale w konsekwencji to wyznaczenie nie zgadza się z kryteriami DGLP. Może to w przyszłości oznaczać spór między instytucjami co do granic „lasów o wiodącej funkcji społecznej”.
- Oba dokumenty zakładają, że w lasach społecznych poszczególnym drzewostanom przypisywany będzie jeden z czterech scenariuszy gospodarowania. To model odmienny niż we Wrocławiu, gdzie przyjęto tzw. Trójcę ONoL, czyli trzy scenariusze – wyłączeń, ograniczeń i modyfikacji. Nazwy nowych scenariuszy są zarówno w wytycznych MKiŚ, jak i w zarządzeniu DGLP takie same: 1 – procesy naturalne; 2 – leśnictwo bliskie naturze; 3 – leśnictwo stabilizacyjne; 4 – leśnictwo tradycyjne zmodyfikowane prospołecznie. Na nazwach jednak podobieństwa się kończą.
- Tylko scenariusz 1 w obu dokumentach oznacza to samo, czyli wyłączenie lasu z pozyskania drewna (choć z „furtką dla słonia” w postaci bardzo szeroko zarysowanych wyjątków). Kryteria kwalifikacji fragmentów lasu (drzewostanów) do tego scenariusza są już inne: w wersji ministerialnej opierają się na kryteriach przyrodniczych uzgodnionych w ramach ONoL, choć z narzuconym dodatkowym ogranicznikiem, żeby nie wyłączać więcej niż 14% powierzchni nadleśnictwa. Kryteria DGLP są bardzo wąskie i demonstracyjnie odrzucają dorobek ONoL – obejmują tylko rezerwaty przyrody, starolasy, siedliska bagienne i zalewowe, ale bez olsów w 1 i 2 stopniu uwodnienia, siedliska przyrodnicze we właściwym stanie zachowania (takich praktycznie nie ma; w rzeczywistości stan siedlisk poddanych gospodarce leśnej niemal zawsze jest niewłaściwy, właśnie z powodu wpływu tej gospodarki).
- Scenariusz nr 2 w ujęciu Ministerstwa oznacza bardzo ekstensywną gospodarkę według tzw. modelu lasu ciągłego – z pozyskaniem nie więcej niż 10% miąższości z wydzielenia w ciągu 10 lat. W wersji DGLP scenariusz o tej samej nazwie oznacza dowolną gospodarkę preferującą rębnie przerębowe, stopniowe lub częściowe, choć w miarę możliwości bez wykorzystania cięć zupełnych (zwykle intensywność cięć sięga 30-50% miąższości wydzielenia w ciągu 10 lat).
- Scenariusz nr 3 zarówno w wersji MKiŚ, jak i w wersji DGLP nie jest żadną stabilizacją, lecz naprawą błędów dawnych leśników – przebudową drzewostanu. Może to oznaczać intensywne cięcia – w krótkiej perspektywie na pewno niezgodne z funkcją społeczną, choć w dłuższej perspektywie niekiedy naprawdę potrzebne. Zupełnie inne są jednak kryteria kwalifikacji do tego scenariusza. Kryteria MKiŚ są wąskie, ograniczone do drzewostanów negatywnie oddziałujących na swoje siedlisko. Kryteria DGLP są szerokie i obejmują wszystkie drzewostany „niestabilne” i wszystkie drzewostany „zagrożone zmianami klimatu”, co umożliwia zaliczenie tu każdego starszego drzewostanu.
- Scenariusz nr 4 w obu wersjach jest określany jako „Leśnictwo tradycyjne zmodyfikowane prospołeczne”. Wersja MKiŚ kładzie jednak nacisk na „modyfikacje prospołeczne”, takie jak podwyższone wskaźniki pozostawiania niektórych drzew do naturalnej śmierci i rozpadu oraz „dobre praktyki” obejmujące m.in. maksymalne opóźnianie cięć rębnych w niektórych drzewostanach; zakładając w efekcie niższe o kilka-kilkanaście procent pozyskanie drewna. Wersja DGLP kładzie nacisk na „tradycyjne” – zakłada gospodarkę bez zmian, dopuszczając najwyżej, by realizację cięć rębnych rozwlekać w czasie i ograniczać konflikty, informując społeczeństwo, wyznaczając alternatywne ścieżki itp.
Wersja MKiŚ zakłada powstanie i utrzymanie „platform dialogu społecznego”, m.in. dyskutujących ewentualne odstępstwa od zasad. Wersja DGLP zakłada, że wpływ społeczeństwa na gospodarkę leśną ma się zmaterializować w pracach nad planem urządzenia lasu, platformą współpracy mają być „Zespoły Lokalnej Współpracy”, a pomiędzy rewizjami planu dialog będzie miał głównie formę „wymiany informacji”.
