Od 1 października NFOŚiGW ogłosił nabór wniosków w programie „Przestrzeń dla przyrody, część 5: Zielone gminy - stawiając na bioróżnorodność”. Fundusz oferuje 95%dofinansowanie na:
- budowę lub modernizację infrastruktury mającej na celu ukierunkowanie ruchu turystycznego i w konsekwencji ograniczenie antropopresji;
- ochronę i rozwój zielonej i niebieskiej infrastruktury (rozwiązania NBS)
- ochronę pomników przyrody;
lub do 25% na promocję walorów przyrodniczych gmin oraz budowanie zielonych kompetencji.
Jest to oferta dla gmin, na terenie których od 2024 r. utworzono lub powiększono park narodowy lub rezerwat przyrody - maksymalna kwota dofinansowania wynosi 1000 zł za ha rezerwatu lub 2000 za ha parku narodowego. Ta druga opcja pozostaje na razie teoretyczna, bo od 2024 r. jedynym powiększeniem parku narodowego było przywrócenie Świętokrzyskiemu PN 1,35 ha działek na Świętym Krzyżu), jednak może zaowocować kwotą do 2,6 mln w przypadku utworzenia filii Drawieńskiego PN na Międzyodrzu. Beneficjentem realizującymi przedsięwzięcie na terenie danej gminy może być także powiat lub powiększony park narodowy. Nabór potrwa do czerwca 2026 r.; zaplanowano kwotę 40 mln zł. Jak na razie, pokrycie w rezerwatach utworzonych od 2024 r. ma kwota ok 22 mln – pozostała część jest dla gmin, w których nowe rezerwaty lub park narodowy jeszcze powstaną. Szczegóły:
Dodatkowo, gminy, na terenie których od 2024 r. utworzono lub powiększono park narodowy albo rezerwat przyrody, mogą korzystać z preferencyjnych zasad finansowania inwestycji wodno-ściekowych (obniżone o 100 punktów bazowych oprocentowanie pożyczek; pamiętając że i tak część pożyczki może być umorzona). Szczegóły:
https://www.gov.pl/web/nfosigw/gospodarka-wodno-sciekowa-w-aglomeracjach-2021
NFOŚiGW zapowiedział także wprowadzenie dla tej grupy beneficjentów programu „Zielone gminy i parki narodowe – renowacja energetyczna budynków”. Według informacji medialnych, nabór jest planowany od 1 listopada 2026 r. do 31 stycznia 2027 r., choć sam NFOŚiGW informuje tylko o zamiarze uruchomienia programu „jeszcze w 2026 r.”.
Warto pamiętać, że w obecnym systemie finansowania samorządów (po reformie w 2024 r.), dla każdej gminy obliczane są tzw. potrzeby ekologiczne – w tym 324 zł za każdy hektar rezerwatu przyrody, a 648 zł. za każdy hektar parku narodowego, doliczane do odrębnie kalkulowanych potrzeb gminy w innych sferach. Jeżeli własne dochody gminy nie pokrywają jej potrzeb, gmina otrzymuje subwencję z budżetu państwa. W praktyce może to oznaczać, że utworzenie albo powiększenie rezerwatu lub parku narodowego zwiększy wysokość tej subwencji o 324/648 zł za hektar formy ochrony przyrody (choć szczegóły zależą od innych dochodów gminy i wskaźnika dochodów na mieszkańca). Podobny mechanizm, choć z niższymi stawkami za hektar, funkcjonuje także dla powiatów i województw samorządowych.
