20 czerwca 2023 r. Rada Europejska, a 12 lipca 2023 r. Parlament Europejski, określiły swoje stanowiska na temat wniosku Komisji Europejskiej w/w rozporządzenia o odtwarzaniu przyrody (tzw. Nature Restoration Law). O tym wniosku pisaliśmy w Wiadomościach KP czerwcu 2022 r. Oznacza to, że projekt będzie teraz przedmiotem tzw. trilogu - niejawnych prac grupy roboczej złożonej z przedstawicieli Parlamentu, Rady i Komisji. W wyniku trilogu może powstać uzgodniony tekst, który będzie następnie przedmiotem ostatecznego zatwierdzenia przez Radę i Parlament (w dotychczasowej praktyce unijnej legislacji w ponad 90% przypadków dochodziło do takiego wypracowania i zatwierdzenia, ale NRL nie jest typowe...).
W swoim stanowisku z 20 czerwca, przyjętym kwalifikowaną większością 20 państw przy 5 przeciwnych (w tym Polska) i 2 nie biorących udziału w głosowaniu, Rada chce zachowania zasadniczych regulacji z projektu Komisji, ale zaproponowała wiele poprawek łagodzących wymagania. Treść stanowiska Rady (po ang.): https://www.consilium.europa.eu/media/65128/st10867-en23.pdf
Parlament 12 lipca tylko niewielką większością odrzucił wniosek o całkowite odrzucenie projektu (co oznaczałoby ostateczne fiasko projektu) i równie niewielką większością przyjął liczne poprawki i finalnie – jako swoje stanowisko – propozycję wykastrowanego rozporządzenia. Przeciwko odtwarzaniu przyrody opowiedziała się m. in. grupa Konserwatystów i Reformatorów (w niej są polscy europosłowie Zjednoczonej Prawicy) oraz większość grupy Europejskiej Partii Ludowej (w niej są europosłowie PO i PSL – tylko Janina Ochojska sprzeciwiała się odrzuceniu projektu). Ostateczna treść stanowiska Parlamentu: https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2023-0277_EN.html
Trudno obecnie przewidzieć, jaki będzie rezultat trilogu i ostateczna postać rozporządzenia.
Między innymi:
KOMISJA chciała obowiązku wdrożenia środków potrzebnych dla osiągnięcia dobrego stanu siedlisk przyrodniczych – dla każdej z tzw. grup siedlisk: do 2030 r. na 30% areału wymagającego poprawy, do 2040 na 60% tego areału, do 2050 na 90% tego areału (także poza obszarami Natura 2000).
RADA to podtrzymuje, korygując tylko że cel 30% na 2030 miałby dotyczyć poszczególnych typów siedlisk, a nie ich grup.
PARLAMENT chce na lądzie tylko obowiązku wdrożenia środków w kierunku osiągnięcia dobrego stanu siedlisk, tylko na obszarach Natura 2000 i bez celów ilościowych. Zgadza się jednak na cele ilościowe dla siedlisk morskich.
Dla mulistych, piaszczystych i żwirowych siedlisk morskich RADA i PARLAMENT chcą dodatkowego wyjątku: by cel na 2030 nie stosował się, a późniejsze cele określały Państwa członkowskie.
Dla siedlisk gatunków chronionych (z zał. II, IV i V dyrektyw oraz ptaków), KOMISJA, RADA i PARLAMENT zgadzają się na obowiązek podjęcia działań „do osiągnięcia wystarczającej ilości, jakości i łączności ich siedlisk”. KOMISJA chciała dodać do gatunków chronionych 25 gatunków morskich (m.in. łosoś, troć wędrowna, niektóre rekiny, płaszczki, ryby-piły); RADA i PARLAMENT chcą ograniczyć tę listę o trzy gatunki.
KOMISJA i RADA chcą by określić referencyjne zasoby poszczególnych typów siedlisk i odtworzyć siedliska – do 2030 r. na 30% brakującego areału, do 2040 na 60% brakującego areału, do 2050 na 90% brakującego areału każdej z grup siedlisk. PARLAMENT chce obowiązku odtwarzania, ale bez terminów i celów ilościowych.
KOMISJA chciała, by siedliska o nierozpoznanym stanie automatycznie liczyły się jako siedliska w stanie złym. RADA i PARLAMENT chcą z tego zrezygnować, ale dołożyć obowiązek rozpoznania stanu 90% areału siedlisk lądowych do 2030, 100% do 2040 (siedlisk morskich 50% do 2030, 100% do 2040; mulistych, piaszczystych i żwirowych siedlisk morskich 50% do 2040, 100% do 2050).
KOMISJA chciała zapewnienia, że stan siedlisk i gatunków objętych działaniami się poprawia, areał siedlisk w dobrym stanie się nie zmniejsza. RADA chce zmienić na „nie zmniejsza się znacząco”. PARLAMENT chce tylko dążyć do zapewnienia, że areał siedlisk w dobrym stanie się nie zmniejsza znacząco.
KOMISJA chciała ogólnego zakazu pogarszania stanu siedlisk, także poza obszarami Natura 2000. RADA chce tylko dążyć do zapewnienia, że ich stan nie pogarsza się znacząco. PARLAMENT chce skreślenia całego zapisu.
Wyjątki od wymogów niepogarszania miałyby, zgodnie z propozycją KOMISJI, dotyczyć siły wyższej, zmian klimatu i nadrzędnego interesu publicznego przy braku alternatyw. RADA i PARLAMENT chcą dodania generalnego wyjątku dla produkcji energii odnawialnej i obrony narodowej; projekty energii odnawialnej ujęte w unijnym wykazie byłyby dodatkowo automatycznie uznawane za „leżące w interesie publicznym” także na użytek już obowiązujących dyrektyw środowiskowych. PARLAMENT chce dodatkowego wyjątku dla innych przedsięwzięć interesu publicznego w szczególnych przypadkach.
KOMISJA chciała zakazu zmniejszania udziału terenów zielonych w miastach i pokrycia koron drzew w miastach, w porównaniu do stanu z 2021 r.; a także nakazu zwiększenia udziału terenów zielonych do 2040 r. o 3%, a do 2050 r. – o 5% i obowiązku zapewnienia do 2050 r. co najmniej 10% pokrycie koron drzew w miastach. RADA i PARLAMENT chcą by rokiem referencyjnym była data wejścia w życie rozporządzenia,. by nie wymagać celów ilościowych a tylko wzrostowego trendu, by ze zobowiązania można całkiem wyłączyć miasta mające już ponad 45% terenów zielonych i ponad 10% pokrycia koron drzew.
KOMISJA chciała obowiązku inwentaryzacji barier w podłużnej i poprzecznej ciągłości wód powierzchniowych, ujęcia potrzeby usuwania zbędnych barier w krajowym planie odtwarzania ekosystemów, a następnie usuwania barier zgodnie z tym planem. RADA i PARLAMENT chcą by obowiązek dotyczył tylko barier „sztucznych” i usuwają słowa „podłużnych i poprzecznych”, co sprowokuje wątpliwości czy dotyczy to także barier między rzeką a terenami zalewowymi. W odniesieniu do strategicznego celu „odtworzenia w UE 25 tys. km rzek swobodnie płynących” RADA i PARLAMENT wprowadzają definicję „rzeki swobodnie płynącej”, dopuszczająca liczenie odcinków rzek, a niekoniecznie całych rzek, co sprawia że ten niezbyt ambitny cel staje się jeszcze mniej ambitny. RADA i PARLAMENT dokładają za to wymóg, by odtworzona łączność była utrzymana.
KOMISJA chciała, by do 2030 r. zatrzymać spadek populacji zapylaczy i odwrócić go do trendu wzrostowego, weryfikowanego co 3 lata. RADA i PARLAMENT zgadzają się z tym, korygując tylko na weryfikację do 6 lat.
KOMISJA chciała by wdrożyć odpowiednie środki ochronne w krajobrazach rolniczych, zapewniające wzrostowy trend wskaźników: indeks motyli, indeks ptaków krajobrazu rolniczego, ilość węgla w mineralnych glebach rolniczych, w tym zapewniające, że indeks ptaków krajobrazu rolniczego (tzw. FBI) wzrośnie do określonych poziomów. Chciała także, by wdrożyć środki ochronne torfowisk będących w użytkowaniu rolniczym – do 2030 r. obejmujące co najmniej 30% areału takich torfowisk z czego na ¼ odtwarzające uwodnienie; do 2040 r. – 50%, z czego ½ z odtworzonym uwodnieniem; do 2050 r. – 70%. RADA zgada się z tym, ale chce liberalizacji celów dotyczących torfowisk (tylko 40% do 2040, 50% do 2050), umożliwiając Państwo członkowskim określenie celów mniej ambitnych. Dodatkowo RADA chce wprowadzenia niejasnej i liberalnej definicji „odtwarzania uwodnienia”, stwierdzającej że wystarczy uczynić glebę „wilgotną”. PARLAMENT chce wykreślenia jakichkolwiek zapisów dotyczących gruntów rolnych.
KOMISJA chciała obowiązku wdrożenia odpowiednich środków ochronnych w lasach, zapewniających wzrostowy trend wskaźników: ilość martwego drewna stojącego, ilość martwego drewna leżącego, udział lasów o strukturze różnowiekowej, łączność ekologiczna lasów, indeks ptaków leśnych, zasoby węgla organicznego w glebach leśnych. RADA zgada się z tym, ale chce elastyczności przy wyborze niektórych wskaźników i zapisania, ze siła wyższa i zmiany klimatyczne usprawiedliwiałyby niedotrzymanie zobowiązania. PARLAMENT chce wykreślenia wskaźników dotyczących martwego drewna oraz dodania obowiązku przyczynienia się do nasadzenia, w całej UE, 3 mld drzew nieprzeznaczonych do wycięcia.
KOMISJA chciała by Państwa członkowskie w ciągu 2 lat opracowały krajowe plany odtwarzania ekosystemów zapewniające wykonanie powyższych obowiązków, obejmujące perspektywę do 2050 r., z celami okresowymi. RADA i PARLAMENT chcą, by państwa członkowskie miały najpierw przedłożyć krajowe plany odbudowy obejmujące okres do czerwca 2032 r. wraz ze strategicznym przeglądem na okres po czerwcu 2032 r. Do czerwca 2032 r. państwa członkowskie przedłożyć plany odbudowy do 2042 r. wraz z przeglądem strategicznym do 2050 r., a do czerwca 2042 r. przedłożyć plany do 2050 r. RADA i PARLAMENT chcą możliwości uwzględnienia w planach szczególnych różnic krajowych pod względem wymogów społecznych, gospodarczych i kulturowych, cech regionalnych i lokalnych oraz gęstości zaludnienia, w tym szczególnej sytuacji regionów najbardziej oddalonych. PARLAMENT chce, by w planach nie trzeba było ujmować szczegółów środków ochronnych dla siedlisk. Plany będą oceniane przez Komisję Europejską – jej uwagi wg KOMISJI powinny być należycie uwzględnione, a wg RADY i PARLAMENTU tylko wzięte pod uwagę.
KOMISJA chciała wyraźnego zapisania, że wszyscy mający w tym uzasadniony interes, w tym wszystkie organizacje ekologiczne, muszą mieć możliwość zaskarżenia do sądu krajowych planów odtwarzania ekosystemów, oraz zaskarżania zaniechań właściwych organów państwowych. RADA i PARLAMENT chcą wykreślenia tych zapisów w całości.
PARLAMENT chce, by wdrożenie całego rozporządzenia mogło być odraczane w związku z przyczynami społeczno-ekonomicznymi,. w tym spadkiem produkcji rolnej w UE o ponad 5% lub wzrostem cen żywności o ponad 10%.
Ani RADA ani PARLAMENT (mimo pewnych prób podczas prac, które zostały jednak odrzucone) nie naprawiły merytorycznych słabości obecnych w pierwotnym projekcie KOMISJI, do których należały w szczególności:
- brak powiązania odtwarzania ekosystemów morskich ze wspólną polityką rybołówstwa (choć PARLAMENT dostrzegł, że niektóre środki ochronne w krajowych planach mogą dotyczyć tej polityki i zaproponował narzędzia uzgadniania między państwami rozwiązań w tym zakresie a w ostateczności ingerencji KE);
- mało ambitny cel dotyczący odtwarzania udowodnienia torfowisk, których degradacji nie można zatrzymać inaczej, niż odtwarzając ich uwodnienie. Tymczasem RADA chce osłabienia wymogu w tym zakresie, a PARLAMENT wręcz całkowitego jego wykreślenia;
- mało ambitne cele dotyczące renaturyzacji rzek
